Rok 2011 był dla Pani czasem wytężonej pracy. Jako ekspert brała Pani udział w międzynarodowych - zagranicznych i polskich konferencjach na temat przeciwdziałaniu uzależnieniom, opracowała Pani badania ankietowe, przeprowadzone w roku 2010, aby móc bardziej precyzyjnie określić, jak Małopolska wypada na tle kraju, jeśli chodzi o zagrożenia uzależnień mieszkańców tego regionu od substancji psychoaktywnych. Jak Pani ocenia ten miniony rok?
Rzeczywiście rok 2011 był czasem szczególnym, gdyż przyszło mi pracować z ekspertami zajmującymi się tematyką przeciwdziałania uzależnieniom, nie tylko z Polski, ale także z zagranicy. Z pewnością był to czas wymiany wielu cennych doświadczeń, niezwykle ważnych, gdyż problemy, którymi się zajmowałam przez ostatnie lata wymagają szczegółowego poznania i bardzo uważnych badań. Mówimy przecież o istotnym problemie, dotykającym tysięcy ludzi w Polsce i setki tysięcy na całym świecie. Trzeba poznać skalę tego problemu, jego genezę i mechanizmy, aby móc przystąpić do pomagania osobom uzależnionym, aby przede wszystkim móc przeciwdziałać występowaniu uzależnieniom od alkoholu i substancji psychoaktywnych w społeczeństwie.
Mówimy o problemie, który gdzieś tkwi w świadomości większości Polaków, jednak wiedza na temat zagrożeń, które powstają na skutek spożywania alkoholu i substancji psychoaktywnych jest w społeczeństwie dość powierzchowna. W dużej ilości przypadków – ludzie nadal uczą się na własnych błędach, a to już jest sprawa poważna, gdy trzeba podjąć decyzję o leczeniu z uzależnień.
Wiedza na temat uzależnień i przeciwdziałania uzależnieniom przeciętnego, statystycznego Polaka jest faktycznie dość powierzchowna, jednak z roku na rok, dzięki pracy Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii, ekspertów wojewódzkich, wyspecjalizowanych instytucji – poziom świadomości społecznej w tym obszarze podnosi się. Dzięki wielu akcjom informacyjnym, spotkaniom, szkoleniom, działaniom o charakterze profilaktycznym, dzięki wydawnictwom i broszurom, udaje się wypracować taki poziom świadomości społecznej, dzięki któremu ludzie uzależnieni - wiedzą, że mogą udać się ze swoim problemem do specjalisty, są świadomi tego, że mogą podjąć leczenie, wiedzą gdzie udać się po poradę. Poprzez prowadzone przez ekspertów kampanie informacyjne wypracowaliśmy też taki poziom świadomości społecznej, która pozwala ostrzec osoby po raz pierwszy sięgający po substancje psychoaktywne, że igrają z dużym niebezpieczeństwem. Niemal każda osoba, gdzieś kiedyś zetknęła się z broszurami, programami radiowymi i telewizyjnymi, artykułami prasowymi na temat zagrożeń płynących z uzależnień. W psychice człowieka sięgającego po używkę zapala się więc światło ostrzegawcze – uważaj, robisz coś nierozsądnego. Problem jest oczywiście nie tylko w Polsce. W roku 2011, jako Ekspert Wojewódzki ds. Informacji o Narkotykach i Narkomanii uczestniczyłam w szkoleniach i konferencjach w Lizbonie i Rzymie. We Włoszech, przed międzynarodowym gremium ekspertów przedstawiałam sposoby monitorowania i doświadczenia w monitorowaniu zagrożeń płynących z zażywania substancji psychoaktywnych w Województwie Małopolskim. Podczas tej międzynarodowej konferencji wymienialiśmy wiele cennych uwag w obszarze przeciwdziałania uzależnieniom od substancji psychoaktywnych. Dzięki raportowi, który opracowaliśmy w Małopolsce w roku 2011 wiem z jaką skalą zagrożeń mamy do czynienia. Ludzie uzależniają się od narkotyków, tak zwanych dopalaczy, leków nasennych i uspokajających, tytoniu, alkoholu, grzybów halucynogennych. Za każdym razem jest to dramat uzależnionego człowieka, któremu należy pomóc.
W raporcie, o którym Pani mówi jest zdanie, że coraz więcej młodych ludzi sięga po substancje psychoaktywne. Czy jest to problem dotykający głównie Małopolskę, czy szerszy i dlaczego tak się dzieje?
Podobne raporty powstały w ostatnich latach w wielu województwach. Problem sięgania przez osoby młode po substancje psychoaktywne jest w ogóle problemem ogólnoświatowym. Jednak dzięki przeprowadzonym badaniom wiemy, że Małopolanie rzadziej sięgają po marihuanę, kokainę, ecstasy, niż osoby badane ankietowo w innych województwach. W Małopolsce jest dość niskie rozpowszechnienie używania amfetaminy. Dowiedzieliśmy się też tego, że mieszkańcy Małopolski częściej niż mieszkańcy innych regionów kraju sięgają po grzyby halucynogenne i tzw. „kompot”. Jest to niepokojące odkrycie, któremu należy się bacznie przyglądać. Oczywiście lepiej jest przeciwdziałać, niż później leczyć. Dlatego tak ważne jest rozeznanie i wcześniejszy wywiad społeczny, aby wiedzieć po jakie substancje może sięgnąć najczęściej młody człowiek szukający wrażeń. Przeprowadzane w Małopolsce badania stanowią diagnozę , mającą w konsekwencji zaowocować podejmowaniem adekwatnych działań.
W ostatnich latach walczyła Pani mocno z rozrastającym się rynkiem dopalaczy, nielegalnych i zabójczych w działaniu – powiedzmy to otwarcie narkotyków. Jak Pani dziś postrzega ten problem po wejściu ustawy antydopalaczowej?
Trzeba przyznać, że po wejściu w życie ustawy dużo się zmieniło w sposobie dystrybuowania dopalaczy. Zniknęły z ulic miast i miasteczek sklepiki z dopalaczami, które wizualnie kusiły młodzież. Handel zszedł jednak do podziemia internetowego, a dopalacze są nadal łatwo osiągalne i niebezpieczne. Dzięki ogólnopolskim akcjom spektakularnego zamykania dopalaczowych biznesów, jeszcze mocniej wzrosła nieufność społeczeństwa do tych używek. Ludzie zaczęli bać się dopalaczy także na skutek - niestety licznych w ostatnich latach przypadków - śmiertelnych skutków zażywania tych nieznanych w składzie chemicznym substancji. Po wejściu ustawy antydopalaczowej problem nie zniknął, nadal istnieje, niepokoić może to, że dziś młodzi ludzie mając świadomość nielegalności dystrybuowania dopalaczy, będą bardziej bali się przyznać do tego, co zażywali, a w sytuacjach skrajnych może to decydować o czyimś życiu, bądź śmierci.
W roku 2011, jako ekspert brałam udział w międzynarodowej konferencji poświęconej współpracy krajów Europy w zwalczaniu przestępczości narkotykowej. Przypadło mi w udziale zaprezentować polskie osiągnięcia w walce z dopalaczami. Każdą delegację z danego kraju uczestniczącego w wydarzeniu reprezentował jeden ekspert. Jak reprezentowałam Polskę. W spotkaniu uczestniczyli zarówno przedstawiciele instytucji unijnych, jak i osoby reprezentujące kraje Europy Wschodniej. W obradach brali udział m.in. Komendant Główny Policji, gen. insp. Andrzej Matejuk i przedstawicielka Komisji Europejskiej, Pani Dana Spinant. Według Komendy Głównej Policji konferencja była jednym z najważniejszych wydarzeń polskiej prezydencji w obszarze narkotyków, gdzie do priorytetów należy zmniejszenie podaży narkotyków syntetycznych i dopalaczy, wzmocnienie współpracy regionalnej i promocja współpracy w zakresie zwalczania międzynarodowej przestępczości narkotykowej. Dyskusji poddano m.in. ocenę ryzyka produkcji i dystrybucji nowych substancji psychoaktywnych, czyli popularnych dopalaczy.
Zostając Radną Sejmiku Województwa Małopolskiego złożyła Pani rezygnację ze stanowiska Eksperta Wojewódzkiego ds. Informacji o Narkotykach i Narkomanii. Nie żal jest Pani tylu lat pracy, które pozostawia Pani za sobą, tylu zdobytych doświadczeń?
Taka jest kolej rzeczy. Będąc radną wojewódzka, nie mogę być jednocześnie pracownikiem Urzędu Marszałkowskiego, podległym Zarządowi Województwa Małopolskiego. Pozostaję natomiast nadal na stanowisku Pełnomocnika Prezydenta Miasta Nowego Sącza ds. Społecznych i tutaj mogę dalej działać w obszarze przeciwdziałania uzależnieniom, przygotowuję programy dla młodzieży, które proponują ciekawe alternatywy spędzania wolnego czasu, angażuję się w tworzenie o realizację programów na rzecz podopiecznych sądeckiego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Ponadto jako radna Sejmiku Województwa Małopolskiego pracuję m.in. w Komisji Polityki Prorodzinnej i Społecznej, w której podejmujemy tematy związane z moimi dotychczasowymi doświadczeniami zawodowymi. Cieszę się z tego, że stanowisko Eksperta Wojewódzkiego ds. Informacji o Narkotykach i Narkomanii przejęła po mnie Małgorzata Nowobilska – Stanios, osoba od wielu lat zaangażowana w leczenie uzależnień od narkotyków i narkomanii. Mam nadzieję na owocną współpracę z nowym ekspertem wojewódzkim i jako radna, będą działania pani ekspert mocno wspierała swoją pracą, wiedzą i doświadczeniem.
Rozmawiał Leszek Langer
Marek Sowa, Marszałek Województwa Małopolskiego o Raporcie z badań ankietowych zrealizowanych w 2010 roku w Województwie Małopolskim na temat substancji psychoaktywnych, postaw i zachowań.
Z prawie 3,3 mln Małopolan niemal 18 procent to młodzież w wieku 12-24 lat. W całej Polsce zaobserwować można, że coraz większy odsetek dzieci i młodzieży sięga po substancje psychoaktywne, napoje alkoholowe oraz nikotynę. Efektem są zaburzenia rozwoju fizycznego i psychospołecznego oraz wejście na drogę uzależnień. Małopolska nie jest tu wyjątkiem. Dlatego mając na uwadze dobro młodego pokolenia Małopolan staraliśmy się uzyskać maksymalnie dużo informacji na temat problemów, najpilniejszych potrzeb i oczekiwań Mieszkańców naszego województwa w obszarze polityki społecznej, ze szczególnym uwzględnieniem kwestii związanych z uzależnieniami wśród młodzieży.
Jak wykazały wyniki badań, dla Małopolan są to bardzo istotne problemy społeczne.
Do rąk Państwa oddaliśmy raport „Substancje psychoaktywne: postawy i zachowania”, który ukazuje aktualną skalę zjawiska używania substancji psychoaktywnych oraz określa potrzebę przeciwdziałania uzależnieniom.
Raport ten może stanowić podstawę do budowania celów gminnych programów przeciwdziałania uzależnieniom oraz opracowania przez sektor administracji zespolonej nowych strategii, które byłyby skuteczne w łagodzeniu problemów wynikających z uzależnień. Prezentowane wyniki badań i sam raport mogą być wykorzystane jako uzupełnienie wiedzy wszystkich zainteresowanych problematyką uzależnień. To cenna wiedza zwłaszcza dla osób zaangażowanych w realizację programów profilaktycznych, leczniczych, a także organizacji pozarządowych oraz innych instytucji podejmujących działania w zakresie profilaktyki i przeciwdziałania problematyce narkotyków i narkomanii.
